سراج منیر

نقد استناد به معنای لغوی «تدبر» در نام‌گذاری روش تفسیری تدبر در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید محمد صادق موسوی 1
علی عربی آیسک 2
مهدی عبادی 3

1 دانش آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22054/ajsm.2025.84583.2114
چکیده
فهم دقیق واژگان قرآنی نقش بنیادینی در دستیابی به مراد الهی دارد؛ زیرا برداشت نادرست از یک واژه می‌تواند به شکل‌گیری اصول تفسیری ناصواب منجر شود. در سال‌های اخیر، روشی با عنوان «تدبر در قرآن» رواج یافته که بر پایه‌ی فهم ارتباطات درونی آیات و سوره‌ها بنا شده و نام خود را از واژه‌ی «تدبر» برگرفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع معناشناسی زبان عربی، به بررسی معنای اصلی واژه‌ی «تدبر» پرداخته و نشان می‌دهد که استناد به معنای لغوی این واژه برای نام‌گذاری یک روش خاص تفسیری، فاقد پشتوانه‌ی علمی کافی است. اگرچه این روش می‌تواند یکی از شاخه‌های تفسیر تلقی شود، اما اطلاق عنوان «تدبر» بر آن، از منظر زبان‌شناسی و معناشناسی، محل تأمل است. مقاله نتیجه می‌گیرد که این شیوه‌ی خاص در فهم آیات قرآن، ارتباط مستقیمی با ماده و هیئت واژه‌ی «تدبر» ندارد و نام‌گذاری آن به این عنوان، از منظر علمی قابل نقد است.
موضوعات

عنوان مقاله English

"A Critique of the Lexical Justification for Naming the Tadabbur-Based Interpretive Method in the Qur'an"

نویسندگان English

seyydmohammadsadeg mousavi 1
ali arabi ayask 2
mehdi ebadi, 3
1 "PhD Graduate in Quranic Sciences and Hadith, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran."
2 "Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, University of Quranic Sciences and Teachings, Qom, Iran."
3 ;Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Shahid Motahari Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. E-mail
چکیده English

The correct understanding of Qur’anic vocabulary plays a fundamental role in attaining the divine intent, as a misinterpretation of a word can lead to erroneous interpretive principles. In recent years, a method known as “Tadabbur in the Qur’an” has attracted attention. This method is based on understanding the internal connections of verses and sūrahs and derives its name from the term “Tadabbur”. Using a descriptive-analytical approach and drawing on sources in Arabic semantics, the present research analyzed the term “Tadabbur”’s original meaning and demonstrated that relying on the lexical meaning of this word to designate a specific interpretive method lacks sufficient scientific justification. Although this method can be considered a branch of interpretation, the application of the term “Tadabbur” to it is semantically and linguistically questionable. Based on the results of this study, it can be concluded that this method of understanding Qur’anic verses has no direct connection with the root meaning and morphological structure of the term “Tadabbur”, and designating it as such is open to scholarly criticism.

کلیدواژه‌ها English

Critique of the Tadabbur Method
Semantic Analysis of the Term "Tadabbur"
Nomenclature of Qur'anic Interpretive Methods
Understanding the Qur'an
Lexical Analysis of Qur'anic Vocabulary
ابن السکیت الاهوازی. (1412ق). ترتیب إصلاح المنطق، الشیخ محمد حسن بکائی، چاپ اول، مشهد: مؤسسة الطبع والنشر فی الآستانة الرضویة المقدسة، مجمع البحوث الإسلامیة.
ابن قتیبة. (1408ق). غریب الحدیث، دکتور عبد الله الجبوری، چاپ اول، قم: دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدین، محمد بن مکرم. ‌(1414ق). لسان العرب، محقق/ مصحح: احمد فارس صاحب الجوائب، چاپ سوم‌، بیروت- لبنان‌: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر‌.
ابن عاشور، محمد بن طاهر. (1420ق). التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
ابو الحسین، احمد بن فارس بن زکریا. (1404ق). معجم مقائیس اللغة، عبد السلام محمد هارون‌، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌.
اصفهانى، حسین بن محمد راغب. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، صفوان عدنان داودى‌،  لبنان- سوریه: دار العلم- الدار الشامیة‌.
بغدادى علاء الدین على بن محمد. (1415ق). لباب التأویل فی معانی التنزیل، محمد على شاهی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
جوهرى، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، محقق/ مصحح: احمد عبد الغفور عطار‌ اول‌، بیروت- لبنان: دار العلم للملایین.  
حقى بروسوى، اسماعیل.(1330ق). تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر.
حمیرى، نشوان بن سعید. (1420ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، محقق/ مصحح: حسین بن عبد الله العمرى- مطهر بن على الاریانى- یوسف محمد عبد الله، ‌بیروت- لبنان: دار الفکر المعاصر‌.  ‌
زمخشری، ابو القاسم محمود بن عمر. (1399ق).  اساس البلاغه، بیروت، دارصادر.
زمخشرى، ابو القاسم، محمود بن عمر(1417ق)، الفائق فی غریب الحدیث، محقق/ مصحح: ابراهیم شمس الدین‌، بیروت- لبنان: دار الکتب العلمیة‌.‌
صاحب بن عباد، کافى الکفاة، اسماعیل بن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغة، محقق/ مصحح: محمد حسن آل یاسین‌، بیروت- لبنان: عالم الکتاب‌.  ‌
طباطبائی، سید محمد حسین. (1405ق).  المیزان فى تفسیر القرآن، قم المقدسة: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن. (1408ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، قم المقدسة: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
طبرسى، احمد بن على. (1403ق).  الاحتجاج، مشهد- ایران‌: نشر مرتضى.
طریحی، فخر الدین.(1416ق)، مجمع البحرین، سید احمد حسینى‌، چاپ سوم‌، تهران- ایران‌: کتابفروشى مرتضوى‌.
فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر. (1420ق).  مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
لک زایی، علی رضا، میرباقری، سید محسن، محمدی آشنانی، علی. (1391ش)،پایان نامه: نقد و ارزیابی روش های تدبر در قرآن کریم با تأکید بر روش های محمد حسین الهی زاده و ولی الله نقی پورفر،(کارشناسی ارشد) دانشکده علوم قرآنی تهران، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
محمد بن القاسم بن محمد بن بشار ابن الأنباری. (1412ق). الزاهر فی معانی کلمات الناس، بی جا.
محمدعلی نژاد، عمران، حمید نصرتی، روح الله؛ دهقانی، فرزاد. (1398ش). «بررسی و نقد شیوۀ تدبّر «سوره - واژه‌ محور» قرآن کریم»، سراج منیر، مقاله 7، دوره 10، شماره 34، فروردین 1398، صفحه 173-203. 10.22054/ajsm.2020.48667.1575
مصطفوی، حسن. (1402ق).  التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمة و النشر‌، تهران- ایران‌.
الهی زاده، محمد حسین. (بی تا). آشنائی با تدبر در سوره های قرآن کریم، بعثه مقام معظم رهبری، کانون قرآن و عترت.
الهی زاده، محمد حسین. (1394ش). درسنامه ی تدبر ترتیبی قرآن، علی شیخ زاده، تدبر در قرآن و سیره، مشهد: آستان قدس.
الهی زاده، محمد حسین. (1396ش). مبانی، مبادی و روش تدّبر در قرآن، مشهد، تدبر در قرآن و سیره.
References

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما