نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• سید امیر جهادی حسینی

دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

چکیده

از جملۀ تفاسیر مطرح عرفانی که به زبان عربی و توسط یکی از عرفای برجستۀ قرن ششم، تصنیف شده است باید از عرائس‌البیان‌فی‌حقائق‌القرآن نگاشتۀ روزبهان بقلی که در زمرۀ تفاسیر فیضی-اشاری است، یاد نمود. هر چند که روزبهان در این تفسیر تحت تأثیر بزرگانی چون قشیری است، اما گرایش خاص تفسیری وی -که متأثر از اندیشه‌های جما‌ل‌پرستانۀ اوست- نیز آشکار است. آیۀ نور، از رمزی‌ترین و در عین حال پربحث‌ترین آیات مبارکۀ قرآن در میان مفسّران و عرفاست؛ روزبهان در تفسیر آیۀ مبارکۀ نور ضمن بحثی دقیق و مبسوط و با بهره‌گیری از شهود عارفانه و در یک طبقه‌بندی منحصر به فرد، به تأویل آیه پرداخته است. رویکرد روزبهان مبتنی بر دو نگرش حرف‌گرایی و تشبیهی است؛ در محور اخیر نیز شاهد رویکردهای فرعی روزبهان (صفات الهی، عالم اکبر و عالم اصغر) هستیم. در پایانِ تفسیرِ آیه، روزبهان مطابق شیوۀ تفسیر مأثور و روایی به نقل اقوال عرفای پیشین نیز مبادرت جسته است. نویسنده در پژوهش حاضر با تکیه بر روش تحلیل و توصیف محتوای کیفی و از منظر مبانی تفسیر عرفانی به بحث و تحلیل مسئلۀ پژوهش پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

• قرآن
• تفسیر
• تأویل
• آیۀ نور
• عرائس‌البیان

موضوعات

• قرآن پژوهی

عنوان مقاله [English]

A Study of Ruzbihan Baqli's Interpretive Approach (Ta'wil) Regarding the Verse of Light (With an Emphasis on the Commentary Ara'is al-Bayan fi Haqa'iq al-Quran)

نویسنده [English]

• Sayed Amir Jahadi Hoseyni

Associate Professor of Persian Language and Literature , Faculty of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.

چکیده [English]

Among the prominent mystical commentaries written in Arabic by an eminent Sufi of the sixth century, 'Ara'is al-Bayan fi Haqayeq al-Quran by Ruzbihan Baqli stands out as a significant work falling within the category of faydi-ishari (effusive-allusive) interpretations. Although Ruzbihan was influenced by luminaries like Qushayri in this exegesis, his unique interpretive approach—shaped by his aesthetic-centric philosophy—is also evident. The "Verse of Light" (Ayat al-Nur) is one of the most symbolic and, at the same time, most debated verses in the Holy Quran among commentators and mystics. In his interpretation of this blessed verse, Ruzbihan engages in a precise and extensive discussion, employing mystical intuition and a unique classification system to delve into its hermeneutical layers. Ruzbihan's approach is based on two perspectives: literalism and analogy (tashbih). Within the latter, we also observe his sub-approaches, including the Divine Attributes, the Macrocosm (Alam al-Akbar), and the Microcosm (Alam al-Asghar). At the conclusion of his interpretation of the verse, Ruzbihan, in line with the tradition of ma'thur (transmitted) and narrative exegesis, also cites the sayings of earlier mystics. The author of this research has analyzed and discussed the research problem using a qualitative content analysis method, focusing on the principles of mystical interpretation.

کلیدواژه‌ها [English]

• Quran
• Interpretation
• Hermeneutics
• Verse of Light
• Ara'is al-Bayan