نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نصرت نیل ساز ¹
• اسماعیل شعبانی کامران ²

¹ دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس

² دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت مدرس تهران

چکیده

یکی از مباحث مهم و چالش‌برانگیز در حوزۀ تفسیر قرآن، تبیین مفهوم «وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَکُمْ» در آیۀ ۲۹ سورۀ نساء است. در طول تاریخ تفسیر، از این تعبیر قرآنی برداشت‌های گوناگونی ارائه شده است که از مصادیق فقهی تا تأویل‌های اخلاقی و اجتماعی را در بر می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سیر تاریخی دیدگاه‌های مفسران شیعه و سنی دربارۀ عبارت «وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَکُمْ» انجام شده است. روش تحقیق بر پایۀ گردآوری داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای کیفی استوار است. در این راستا، آراء تفسیری در قالب هفت رویکرد اصلی شناسایی و بر اساس ترتیب تاریخی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معنای آیه از «نهی از کشتن دیگران» در تفاسیر نخستین، به «نهی از خودکشی و افکندن خویش در هلاکت» در دوره‌های میانه، و سپس به مفاهیمی چون «نابودی اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی» و حتی «قتل شخصیت و کرامت انسانی» در تفاسیر متأخر گسترش یافته است. مفسران اهل سنت با تکیه بر روایات صحابه و تأکید بر وحدت امت اسلامی، بیشتر بر جنبۀ فقهی آیه تأکید کرده‌اند؛ در حالی‌که مفسران شیعه با بهره‌گیری از روایات اهل‌بیت (ع) و گرایش به تأویل، ابعاد گسترده‌تری از معنای «قتل نفس» را مطرح کرده‌اند. برآیند نهایی پژوهش نشان می‌دهد که برداشت‌های گوناگون مفسران، نه متعارض بلکه مکمل یکدیگرند و در مجموع، تصویری جامع از حرمت هر نوع نابودی حیات، کرامت و سلامت انسان در ساحت‌های فردی و جمعی را ارائه می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

• آیۀ 29 سورۀ نساء
• وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَکُمْ
• قتل نفس
• خودکشی
• دیگرکشی

موضوعات

• قرآن پژوهی

عنوان مقاله [English]

A Reassessment of the Historical Development of Exegetical Opinions regarding ‘wa-lā taqtulū anfusakum’ in Verse 29 of Surah An-Nisa

نویسندگان [English]

• Nosrat Nilsaz ¹
• ismaeil shaebani kamran ²

¹ Assosiated Professor. Faculty of Humanities. Tarbiat Modares University

² PhD student at Tarbiat Modares University Tehran

چکیده [English]

One of the important and debated issues in Qur’anic exegesis is the interpretation of “wa-lā taqtulū anfusakum” in Qur’an 4:29. Throughout the exegetical tradition, this expression has received diverse readings ranging from juristic applications to ethical and social interpretations. The present study examines the historical development of Sunni and Shi‘i exegetical views on this phrase. The research adopts a library-based method combined with qualitative content analysis. Within this framework, exegetical opinions were classified into seven major approaches and analyzed chronologically. The findings indicate that the meaning of the verse evolved over time: early commentators understood it primarily as a prohibition against killing others; in the middle periods, the dominant interpretation shifted to the prohibition of suicide and of casting oneself into destruction; and in later commentaries, the scope expanded further to include moral, social, and economic forms of self-destruction, as well as the violation of human dignity and worth. While Sunni exegetes, relying on reports from the Companions and emphasizing communal unity, tended to stress the legal dimension of the verse, Shi‘i exegetes, drawing on traditions of the Ahl al-Bayt (a), explored broader interpretive dimensions. Overall, the study concludes that these diverse interpretations are complementary and collectively present a comprehensive understanding of the verse’s prohibition of all forms of harm to human life, dignity, and well-being.

کلیدواژه‌ها [English]

• Verse 29 of Surah An-Nisa
• wa-lā taqtulū anfusakum
• taking life (qatl al-nafs)
• suicide
• killing others