نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• علی سلحشور

گروه معارف اسلامی، دانشکده عاوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

عبارت «الذی خلق الموت و الحیات» در آیه ۲ سوره ملک، به دلیل انتساب فعل «خلق» به «مرگ»، چالش‌های کلامی و هستی‌شناختی فراوانی را در میان مفسران برانگیخته است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان الهیاتی، به واکاوی آراء مفسران در این باره پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان ۱۴ انگاره و نگاه متفاوت مفسران را در چهار رویکرد کلانِ «تقدیری، تکوینی، وجودی و غایت‌شناختی» دسته‌بندی و تحلیل نمود. نتایج حاکی از آن است که اگرچه مفسران در تبیین ماهیت خلقت مرگ (عدمی یا وجودی بودن) و چرایی تقدیم آن بر حیات، تحت تأثیر مبانی کلامی و فلسفی خود بوده‌اند، اما برآیند آراء، مرگ را از یک رخداد انفعالی به پدیده‌ای «فعال، هدفمند و مخلوق» ارتقا می‌دهد. مسألۀ تقدم مرگ بر زندگی در آیه نیز، بیش از آنکه ترتیبی زمانی باشد، یک مهندسی معنایی با درون‌مایۀ آزمون الهی و بیدارباش تربیتی است. در نهایت، این مطالعه نشان می‌دهد که مرگ و زندگی در افق قرآنی، ابزارهایی متافیزیکی برای بازاندیشی در چیستی مسئولیت اخلاقی و معنای حیات انسان هستند.

کلیدواژه‌ها

• خلق
• موت
• حیات
• آیه ۲ سوره ملک
• تحلیل گفتمان الهیاتی

موضوعات

• قرآن پژوهی

عنوان مقاله [English]

Discursive Analysis of the Concept of "Creation of Death" in Surah Al-Mulk (67:2); The Intersection of Exegetical Knowledge and Power Systems

نویسنده [English]

• ali salahshoor

Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

چکیده [English]

The Qur'anic phrase "He who created death and life" in Surah Al-Mulk (67:2) has provoked extensive theological and ontological challenges among Muslim commentators due to the direct attribution of the act of "creation" to "death." Utilizing a descriptive-analytical methodology alongside a theological discourse analysis approach, this research interrogates various exegetical perspectives. The findings demonstrate that fourteen distinct conceptual paradigms can be systematically categorized and analyzed within four macro-frameworks: "predeterministic, formative, existential, and teleological." Results indicate that although commentators were significantly influenced by their specific theological and philosophical foundations in defining the essence of death's creation—as either a privative or an existential entity—the synthesis of these views elevates death from a mere passive event to an active, purposeful, and created phenomenon. Furthermore, the precedence of death over life in the verse is interpreted not as a simple chronological sequence, but as a sophisticated semantic engineering centered on divine trial and pedagogical awakening. Ultimately, this study reveals that within the Qur'anic horizon, life and death function as metaphysical instruments for reimagining the essence of moral responsibility and the profound meaning of human existence.

کلیدواژه‌ها [English]

• Creation (Khalq)
• Death
• Life
• Surah Al-Mulk (Verse 2)
• Theological Discourse Analysis