قرآن پژوهی
زهره سماواتیان
چکیده
آیه 14 سوره آلعمران ازجمله آیات چالشی و مورد اختلاف مفسران است. دلیل اصلی این امر از یکسو به نامشخص بودن فاعل تزئین و از سوئی دیگر به وجود زنان در زمره امور تزئین شده برمیگردد درحالیکه خطاب آیه ناس است؛ گویی زنان جزء ناس به شمار نمیآیند و مقصود از ناس تنها مردان هستند. بررسی این مسئله که چرا زنان در زمره مشتهیات انسان قرار ...
بیشتر
آیه 14 سوره آلعمران ازجمله آیات چالشی و مورد اختلاف مفسران است. دلیل اصلی این امر از یکسو به نامشخص بودن فاعل تزئین و از سوئی دیگر به وجود زنان در زمره امور تزئین شده برمیگردد درحالیکه خطاب آیه ناس است؛ گویی زنان جزء ناس به شمار نمیآیند و مقصود از ناس تنها مردان هستند. بررسی این مسئله که چرا زنان در زمره مشتهیات انسان قرار گرفته است، علاوه بر معرفی مزیِّن، مراد از لفظ الناس را نیز تبیین خواهد نمود. در همین راستا، نوشتار پیش رو با بررسی نظریات مختلف تفسیری، سیاق خود آیه، تحلیل موضوعی آن در آیات هم سیاق به شیوه توصیفی- تحلیلی و رجوع به رکوعات قرآنی که دیری است مورد غفلت محققان قرآنپژوه قرارگرفته، دلیل ذکر و ترتّب جنس زنان را در میان مشتهیات مذکور، میزان تأثیرگذاری این قشر جامعه از جنبه روحی-روانی بر دیگران برشمرده است چه اینکه اُنس ناس به نساء در نقشهای مادری، خواهری و همسری انکارناپذیر است؛ ازاینرو ضمن انتساب فعل مجهول زُیِّن به خداوند، لفظ ناس را استغراق در جنس شمرده که شامل عموم انسانهاست که در ارتباطی تنگاتنگ با این جنس قرار دارند.
سروش شهریاری نسب؛ فرزاد دهقانی؛ عیسی علیزاده منامن
چکیده
مطالعه نظم قرآن که گاهی ذیل بحث اعجاز مطرح میشود، با رویکردها، مدلها و روشهای گوناگون بررسی میشود، نوشتار پیشرو رویکردِ جدیدی به بررسی مسئله انتظام متنی قرآن با رویکرد زبانشناسی دارد و بعد از الگو قرار دادن مطالعات زبانشناسی متن، ابعاد تازهای از این انتظام مشخص میکند. روش مورد اتخاذ به ساختار بنیاد-خرد؛ که منجر ...
بیشتر
مطالعه نظم قرآن که گاهی ذیل بحث اعجاز مطرح میشود، با رویکردها، مدلها و روشهای گوناگون بررسی میشود، نوشتار پیشرو رویکردِ جدیدی به بررسی مسئله انتظام متنی قرآن با رویکرد زبانشناسی دارد و بعد از الگو قرار دادن مطالعات زبانشناسی متن، ابعاد تازهای از این انتظام مشخص میکند. روش مورد اتخاذ به ساختار بنیاد-خرد؛ که منجر به رونمایی از ساختارهای پیچیدهای چون؛ خوشهای، شبکهایواژهمحور، ساختار متقارن، چینش تصدیری، چند پایگی متوازی، مطابقه شدهاست و ساختار آوا-بنیاد خرد؛ که در آن فواصل، تکرار حروف مقطعه در ابتدای سود و واج آرایی با نغمه حروف است تقسیم میشود. با تحلیل بافتهای مجزا و با محور قرار دادن معنا در کنار ساختار ذیل هر بخش، نوعی وحدت رویه در بافت قرآن کشف و این امر منتج به ارتباط بسیار پیچیده، ولی حقیقی در این شکل از واحدهای قرآنی شده و نمایی جدید از بعد اعجاز قرآن را با رویکرد زبانشناسی نمایان میسازد.
قرآن پژوهی
علی شریفی؛ موسی رحیمی
چکیده
وجوه و نظائر به معنای استعمال یک واژه واحد در مواضع مختلف قرآن است که در هر موضعی، معنایی متفاوت دارد که این بحث در علم معناشناسی نیز معادل چندمعنایی است و برخلاف نگاه سنتی، صرفاً شامل اشتراک معنوی میشود. در این پژوهش که به روش توصیفی و مقایسهای سامان یافته است، پس از بررسی وجوه مختلف معنایی واژه دین از منظر سنتی و علم زبانشناسی ...
بیشتر
وجوه و نظائر به معنای استعمال یک واژه واحد در مواضع مختلف قرآن است که در هر موضعی، معنایی متفاوت دارد که این بحث در علم معناشناسی نیز معادل چندمعنایی است و برخلاف نگاه سنتی، صرفاً شامل اشتراک معنوی میشود. در این پژوهش که به روش توصیفی و مقایسهای سامان یافته است، پس از بررسی وجوه مختلف معنایی واژه دین از منظر سنتی و علم زبانشناسی جدید، نحوه ترجمه وجوه مختلف واژة دین در ترجمههای مختلف ترکی استانبولی موردبررسی قرار خواهد گرفت. به نظر میرسد بیشتر مترجمان همت خود را صرف روانی و سلامت زبان ترجمه کرده و از دقت در معادلیابی واژههای قرآنی و رعایت نکات دستوری غفلت ورزیدهاند. یافتههای پژوهش حاکی از عدم دقت لازم در ترجمه وجوه و نظائر قرآن در ترجمههای ترکی استانبولی میباشد؛ که البته در مواردی که واژه «دین» مشمول اشتراک لفظی میشد عملکرد مترجمان ترک تا حدود زیادی مناسب بوده است.
فهیمه شریعتی؛ محبوبه صمصامی
چکیده
احساس حرمت، عزت و کرامت برای خود که در متون دینی و اخلاقی مبتنی بر وحی از دیرباز به دو صورت مذموم و ممدوح موردتوجه بوده است در متون روانشناسی جدید تحت عنوان عزتنفس و تنها بهصورت مثبت موردتوجه قرار گرفته و مؤلفهها و علائم و نتایجی برای آن بیان شده است. بررسی دعای مکارم الاخلاق در صحیفه سجادیه بهعنوان یک متن معتبر اخلاق وحیانی، ...
بیشتر
احساس حرمت، عزت و کرامت برای خود که در متون دینی و اخلاقی مبتنی بر وحی از دیرباز به دو صورت مذموم و ممدوح موردتوجه بوده است در متون روانشناسی جدید تحت عنوان عزتنفس و تنها بهصورت مثبت موردتوجه قرار گرفته و مؤلفهها و علائم و نتایجی برای آن بیان شده است. بررسی دعای مکارم الاخلاق در صحیفه سجادیه بهعنوان یک متن معتبر اخلاق وحیانی، توجه ویژه امام سجاد علیهالسلام بر عواملی مانند بخشش و گذشت، دعا و طلب خیر و شفا برای بهبود بخشی به رذایل اخلاقی دیگر انسانها، تقویت حرمت و تکریم نفس، هدفمندی و اصلاح و تکمیل نیت را نشان میدهد. این مسائل در روانشناسی جدید در مجموعهای به نام عزتنفس که دانش جدید از طریق تجربه حسی به زاویهای از آن الزامات رسیده قابل مشاهده است. در عین حال تفاوت عمدهای بین رهیافت دعای مکارم الاخلاق و روانشناسی در توجه به این عوامل وجود دارد که مایه افتراق دو نوع متن بوده و باعث تفاوت در برخی دستورات شده است. بررسی الزامات اخلاق و روانشناسی مدرن از یکسو نشاندهنده جهانبینی متفاوت متون اخلاقی مبتنی بر وحی با علوم مدرن است و از سوی دیگر دربردارنده این حقیقت است که بایدهای دستیابی به سعادت اخروی نهتنها با سود مادی منافات ندارد بلکه مسیر تحقق سود مادی نیز از آن میگذرد.
محمد شعبانپور
چکیده
علم کلام، علمی است که دربارۀ اصول و عقاید اسلامی بحث می کند و با استفاده از روشهای مختلف استدلال به دفع شبهات مخالفان میپردازد. حدیث نیز به معنای سخنی است که حاکی ازقول وفعل وتقریر معصوم باشد.این پژوهش باروش تحلیل محتوا به کارکرد حدیث درکلام می پردازد و این نتیجه به دست آمد که در دورۀ نخست کلام اسلامی بنای متکلمان بر آن ...
بیشتر
علم کلام، علمی است که دربارۀ اصول و عقاید اسلامی بحث می کند و با استفاده از روشهای مختلف استدلال به دفع شبهات مخالفان میپردازد. حدیث نیز به معنای سخنی است که حاکی ازقول وفعل وتقریر معصوم باشد.این پژوهش باروش تحلیل محتوا به کارکرد حدیث درکلام می پردازد و این نتیجه به دست آمد که در دورۀ نخست کلام اسلامی بنای متکلمان بر آن بود که اعتقادات اسلامی را با ذکر آیات و روایات بیان کنند و حتی دردوره کلام عقلی نیز حدیث به کلی کنار گذاشته نشده بود ولی امروزه یکی از مشکلات اساسی که در کلام وجود دارد فاصله گرفتن آن ازکلام نقلی است در حالی که حدیث در تبیین مسائل کلامی بهویژه در برخی از مسائل جدید آن، همچنان جایگاه برجستهای دارد. حدیث درتبیین مسائل کلامی بویژه دربرخی ازمسائل جدیدآن، همچنان جایگاه برجسته ای دارد و حائز اهمیت است .
قرآن پژوهی
کریم علی محمدی؛ رقیه صادقی نیری
چکیده
یکی از مسائل مربوط به زندگی پس از مرگ و قیامت در قرآن کریم، وضعیت پیوندها و روابط بین انسانهاست که آیاتی حاکی از انقطاع و نابودی همهی روابط پس از مرگ است. از دلایل پررنگ این اتفاق، ترس و وحشت انسانها از واقعهی قیامت و مراحل بعدازآن و نیز روابط و دوستیهای گناهآلود و بد سرانجام است. در آیاتی دیگر الحاق افراد به اهل و خانواده و ...
بیشتر
یکی از مسائل مربوط به زندگی پس از مرگ و قیامت در قرآن کریم، وضعیت پیوندها و روابط بین انسانهاست که آیاتی حاکی از انقطاع و نابودی همهی روابط پس از مرگ است. از دلایل پررنگ این اتفاق، ترس و وحشت انسانها از واقعهی قیامت و مراحل بعدازآن و نیز روابط و دوستیهای گناهآلود و بد سرانجام است. در آیاتی دیگر الحاق افراد به اهل و خانواده و بقای دوستیها، در آخرت دیده میشود. با نگاه سطحی و عدمتشخیص مصادیق صحیح و بیتوجهی به اطلاق و تقیید آیات، به تقابلی ظاهری برخورد میکنیم. نکتهای که در این پژوهش موردتوجه قرارگرفته است، وضعیت مؤمنین و کفار در مراحل مختلف آخرت و محور ارتباطات است که با در نظر گرفتن این دو مورد، آیات بهظاهر مختلف، در این زمینه، مختص به گروهی خاص میگردند. بهطورکلی آیاتی که بیانگر قطع اسباب و نسبها است، ارتباطاتی است که خدامحور نبوده است، اما ارتباطی که حول ایمان و تقوا باشد، در آخرت هم ماندگار میباشند. در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی با توجه به محور و اسباب پیوندها که یا الهیاند و یا مادی و توسط خود قرآن و روایات تبیین شدهاند، مصادیق آیات قطع روابط و بقای آنها، بهخوبی روشن میگردد. پرسش اصلی عبارت است از اینکه آیا ارتباطات دنیوی در آخرت بهطورکلی منقطع میشود یا نه؟
قرآن پژوهی
عباس فنی اصل
چکیده
سؤال از هدف آفرینش یکی از مهمترین سؤالات بشری است که در طی تاریخ همواره مطرح بوده و تلاشهای فراوانی برای پاسخ به آن بهعملآمده است. گستره تأثیر و اهمیت این سؤال به حدی است که همه ابعاد حیات بشری را در برگرفته و تا انسان پاسخ قانعکننده برای آن پیدا نکند، زندگی او معنا پیدا نکرده و با احساس پوچی و بیمعنایی، همواره در اضطراب و نگرانی ...
بیشتر
سؤال از هدف آفرینش یکی از مهمترین سؤالات بشری است که در طی تاریخ همواره مطرح بوده و تلاشهای فراوانی برای پاسخ به آن بهعملآمده است. گستره تأثیر و اهمیت این سؤال به حدی است که همه ابعاد حیات بشری را در برگرفته و تا انسان پاسخ قانعکننده برای آن پیدا نکند، زندگی او معنا پیدا نکرده و با احساس پوچی و بیمعنایی، همواره در اضطراب و نگرانی خواهد بود. علاوه بر پاسخهای بشری، ادیان آسمانی نیز پاسخهایی به این سؤال ارائه کردهاند که به سبب نشاءت گیری از مبدأ آسمانی و موثق و معصومانه بودن، از جایگاه ویژهای برخوردارند. تمامی ادیان آسمانی خصوصاً اسلام، خلقت عالم بهویژه انسان بهعنوان سید مخلوقات را هدفمند میدانند. قران اهداف متعددی را بهعنوان هدف خلقت انسان معرفی کرده است که تنها در خصوص معرفی «عبودیت» از کلمه حصر استفاده کرده و آن را بهعنوان «عهد الهی» و «صراط مستقیم» نامیده است. مقام عبودیت، شریفترین و والاترین مقام انسانی است که برتر از نبوت و رسالت است؛ چراکه «رسالت»، مأموریت الهی برای انسانهای برگزیده است، درحالیکه «عبودیت»، امر اختیاری است که انسانها با انتخاب خود و با تلاش مستمر و روشمند، مراحل و درجات آن را طی میکنند. رسیدن به مقام عبودیت مطلق، در حقیقت رسیدن به تمامی خیرات دنیا و آخرت است که در پی آن، انسان به مقام ربوبیت نائل شده و مظهر تجلی الهی میگردد.
قرآن پژوهی
راضیه سادات سیدخراسانی؛ محسن قاسمپور؛ خدیجه حسین زاده
چکیده
یکی از مسائل اختلافی و بنیادین در تفسیر قرآن، مسئلهی جامعیت قرآن است. جامعیت از مبانی مهم تفسیر بوده که در چگونگی و مصادیق آن اختلافنظر وجود دارد؛ بهگونهای که هرکدام از مفسران با استناد به ادلهای در هر یک از حوزههای جامعیت ذاتی و مقایسهای به یکی از دیدگاههای جامعیت تمایل پیدا کردهاند. بررسی دیدگاه آیتالله جوادی و آیتالله ...
بیشتر
یکی از مسائل اختلافی و بنیادین در تفسیر قرآن، مسئلهی جامعیت قرآن است. جامعیت از مبانی مهم تفسیر بوده که در چگونگی و مصادیق آن اختلافنظر وجود دارد؛ بهگونهای که هرکدام از مفسران با استناد به ادلهای در هر یک از حوزههای جامعیت ذاتی و مقایسهای به یکی از دیدگاههای جامعیت تمایل پیدا کردهاند. بررسی دیدگاه آیتالله جوادی و آیتالله مصباح بهعنوان مفسران و قرآنپژوهان تأثیرگذار دوره معاصر میتواند راهگشای حل برخی مباحث نظری در حوزه اندیشه و عمل دینی باشد. نوشتار حاضر با شیوه توصیفی و تحلیلی و با گردآوری دادهها از راه جمعآوری کتابخانهای درصدد تبیین، تحلیل و ارزیابی دیدگاه این دو اندیشمند در دو حوزهی جامعیت است. با توجه به آثارشان، هر دو اندیشمند درباره جامعیت مقایسهای قرآن اتفاقنظر دارند و هر دو، قرآن را نسبت به سایر کتب الهی کاملتر و حاوی تمام مسائل و معارف مفید برای سعادت دنیوی و اخروی میدانند؛ اما در خصوص جامعیت ذاتی، اندکی اختلافنظر وجود دارد. ازنظر علامه مصباح، قرآن کریم در عرصه هدایت به سعادت دنیایى و آخرتى، جامعیت دارد و به جامعیت اعتدالی معتقدند؛ اما آیه الله جوادی، جامعیت حداکثری برای قرآن را با دو شرط پذیرفته است. این پژوهش، ضمن تبیین اصل دیدگاه این اندیشمندان قرآنی و ارزیابی مناسب به این حقیقت دستیافته که اگرچه اصل دیدگاه این دو مفسر و اندیشمند فرزانه معاصر موردقبول و قابلاثبات است، اما از منظری دیگر این نگرشها با ملاحظات و بلکه کاستیهایی مواجه است که در این جستار به آنها پرداخته میشود.
قرآن پژوهی
حسن مجیدی
چکیده
آموزش در سن کودکی چون نقشی بر سنگ و ماندگار است، از سویی قرآن برای مسلمانان، تنها کتابی بهشمار میآید که از سوی خداوند و آنهم برای راهنمایی و خوشبختی انسان به وی هدیه شده است، ازاینرو معجزهای است که آموزش آن بیش از سایر کتابها برای کودک لازم مینماید و آموزش آن به شیوه منطقی و بهصورت ملایم و متناسب و پلکانی میتواند ...
بیشتر
آموزش در سن کودکی چون نقشی بر سنگ و ماندگار است، از سویی قرآن برای مسلمانان، تنها کتابی بهشمار میآید که از سوی خداوند و آنهم برای راهنمایی و خوشبختی انسان به وی هدیه شده است، ازاینرو معجزهای است که آموزش آن بیش از سایر کتابها برای کودک لازم مینماید و آموزش آن به شیوه منطقی و بهصورت ملایم و متناسب و پلکانی میتواند تأثیر تربیتی پایداری بر رشد و پرورش وی داشته باشد. با نگاه به این مهم و در راستای جایگاه ویژه ترجمه در انتقال درست مفاهیم، درصدد برآمدیم با روش نقدی و بررسی فنّی، ترجمه کتاب آموزش قرآن دوم ابتدایی را از دید چندوچون ترجمه و سازگاری آن با این رده سنی بررسی نماییم. نیز با نگاه به جایگاه تصاویر در رساندن پیام برای کودک که گاه بسیار بیشتر از جایگاه واژگان است، سازگاری تصاویر با ترجمه درست بررسی شده است. برآیندهای بررسی نشان میدهد که آیات، خوب و هماهنگ با نیاز مخاطب انتخابشده و تلاش شده – هرچند به اسم مترجم خاصی اشاره نشده- ترجمهها رایج باشد، هرچند انتظار است مرجع این ترجمهها مشخص گردد. همچنین در مقدمه و در صفحه اول کتاب اشارهشده که: «کودک عزیز ما باید سادگی یادگیری قرآن را احساس کند»، اما ترجمهها از جهت رده سنی مخاطب کودک هفتساله و نوع و سطح واژگان، فارسینویسی، نیازمحوری و ارتباطگیری سازگاری ندارد و نیازمند تطبیق و دلپذیر و روانسازی است.
قرآن پژوهی
زهرا مواظبی؛ ابراهیم ابراهیمی
چکیده
چیستی مفهوم «خدا» بهعنوان موجودی شناخت ناپذیر و چگونگی بازنمایی رابطه او با موجودات دیگر ازجمله مسائلی است که موردتوجه دینپژوهان با رویکردهای مختلف قرارگرفته است. به نظر میرسد معناشناسی شناختی ازآنرو که به چیستی و چگونگی یک مفهوم توجه دارد بتواند در تحلیل ساختار مفهومی از «خدا» در قرآن راهگشا باشد. در پژوهش پیش ...
بیشتر
چیستی مفهوم «خدا» بهعنوان موجودی شناخت ناپذیر و چگونگی بازنمایی رابطه او با موجودات دیگر ازجمله مسائلی است که موردتوجه دینپژوهان با رویکردهای مختلف قرارگرفته است. به نظر میرسد معناشناسی شناختی ازآنرو که به چیستی و چگونگی یک مفهوم توجه دارد بتواند در تحلیل ساختار مفهومی از «خدا» در قرآن راهگشا باشد. در پژوهش پیش رو با رویکرد معناشناسی شناختی و با شیوة توصیفی - تحلیلی به تبیین مفهوم «خدا» با استفاده از استعارههای شناختی حوزة «مالکیت» و مدلهای مفهومی مرتبط با آن پرداخته شده است تا از این طریق شیوة ساختبندی و بازنمایی مفهوم «خدا» در حافظه ادراکی انسان را در چارچوب نظریه استعارة مفهومی نشان دهد. نتیجه حاصل از این پژوهش نشان میدهد که استعارهها دارای کارکردهای شناختی و ارتباطی هستند و قابلیت این را دارند که برای مفاهیم دشوار و ناملموس قالبی روشن و درک پذیر را فراهم آورند. در زبان قرآن مفهوم خدا و تصور از او با مدل شناختی خدای شخصوار و بر اساس مؤلفههای مفهومی مرتبط با انسان بر مبنای احساسات و تجربیات فرد از ارتباط با دیگران در قالب رابطة یک شخص با شخص دیگر شکل گرفته است که در حافظه ادراکی انسان با مفاهیمی، چون: پادشاه، پدر، حمایتگر، خریدار، مُقترِض، در قالب استعارههای مفهومی «خدا پادشاه است»، «خدا خریدار است»، «خدا پدر است» و» خدا جِواردهنده است» بازنمایی و درک میشود. این حوزههای شناختی رابطة تمثیلی با ذات خداوند دارند. با تداعی مفهوم خداوند در ذهن از طریق استعاره مفهومی زوایای ملموس متعددی از مفهوم خداوند کشف میگردد که در غیر زبان استعاری و بدون بهرهگیری از مدلهای شناختی قابل دریافت نمیباشد.
قرآن پژوهی
سیدمحمدحسن مومنی
چکیده
جبرئیل (ع)، فرشتة حامل و پیامآور وحی است؛ اما قلمرو این وساطت آیا شأن تعلیم وحی را نیز در بر میگرفته یا امر تعلیم فقط مستقیماً از جانب الله تعالی بر پیامبر اکرم(ص) بوده است؟! مفسّرین شیعه و اهل تسنن ذیل آیة (عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوى) النجم/5 دو گروه شدهاند؛ اما تمام ارباب تفاسیر روایی شیعه (شَدِیدُ الْقُوى) را توصیف الله تعالی ...
بیشتر
جبرئیل (ع)، فرشتة حامل و پیامآور وحی است؛ اما قلمرو این وساطت آیا شأن تعلیم وحی را نیز در بر میگرفته یا امر تعلیم فقط مستقیماً از جانب الله تعالی بر پیامبر اکرم(ص) بوده است؟! مفسّرین شیعه و اهل تسنن ذیل آیة (عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوى) النجم/5 دو گروه شدهاند؛ اما تمام ارباب تفاسیر روایی شیعه (شَدِیدُ الْقُوى) را توصیف الله تعالی دانسته و نقشی تعلیمی جبرئیل(ع) را نپذیرفتهاند. بسیاری از کسانی که شأن تعلیمی جبرئیل(ع) نسبت به پیامبر اکرم(ص) را پذیرفتهاند تن به تأویل داده، تعلیم را از حقیقت آن دور کرده و به معانی، مثل تلقین و واسطة در نزول فرض کردهاند که صِرفاً وساطت در پیامآوری است، نه تعلیم آن. این پژوهش، با روش مطالعة کتابخانهای و بررسی تطبیقی نظرات مفسّرین و تدبر عقلی در آیات و روایات، نظریة تفاسیر روایی شیعه را به پنج دلیل مستند ساخته، به تمام اشکالات مربوطه جواب میگوید و نظریة شأن تعلیمی جبرئیل(ع) نسبت به پیامبر اکرم(ص) را از پنج جهت مخدوش میسازد.
قرآن پژوهی
منصور ترابی؛ کاظم قاضی زاده؛ سیده فاطمه حسینی میرصفی
چکیده
کنایه یکی از ارکان مهم بلاغت است و از تصریح بلیغتر و شیواتر است؛ اسلوبی است که گوینده، در کلام خود ملازم یک معنی به جای آن معنی بکار میبرد تا ذهن مخاطب را از آنچه در کلام آمده، به آنچه نیامده منتقل کند. استفاده از کنایه علل گوناگونی دارد مانند رعایت ادب، زیباسازی کلام و تعریض. قرآن از تمام آرایههای ادبی برای زیباسازی کلام خود استفاده ...
بیشتر
کنایه یکی از ارکان مهم بلاغت است و از تصریح بلیغتر و شیواتر است؛ اسلوبی است که گوینده، در کلام خود ملازم یک معنی به جای آن معنی بکار میبرد تا ذهن مخاطب را از آنچه در کلام آمده، به آنچه نیامده منتقل کند. استفاده از کنایه علل گوناگونی دارد مانند رعایت ادب، زیباسازی کلام و تعریض. قرآن از تمام آرایههای ادبی برای زیباسازی کلام خود استفاده کرده است و کنایه یکی از آن صنایع ادبی است که به انگیزههای متفاوت در قرآن بکار رفته است. از سویی ترجمه قرآن یکی کلیدیترین راهکارهای فهم آن است که نیازمند آشنایی مترجم با ادبیات، علوم بلاغی، و تاریخ ادبیات زبان مبدأ است. آنچه در ادامه خواهد آمد، بررسی ترجمه برخی از تعابیر کنایی در ترجمه الهی قمشهای، مسعود انصاری، فولادوند، مکارم شیراری، خرمشاهی، رضایی، مشکینی، گرمارودی، خانم صفارزاده، ارفع و بهرامپور است. در این ارزیابی، با واژهشناسی تعابیر کنایی، به نقد شیوه مترجم پرداخته شده است. بر این اساس ترجمه صفارزاده، مکارم شیرازی، آیتی و گرمارودی با هدف بکارگیری کنایه در تعارض است. ارفع و بهرامپور به ترجمه تحتاللفظی پناه بردهاند. و مشکینی و صفارزاده به ترجمه تفسیری پرداختهاند.
قرآن پژوهی
عباس اسماعیلی زاده؛ سیدابوالقاسم موسوی؛ سیده فرناز اتحاد
چکیده
بررسی معناشناختی واژگان قرآن کریم، برای درک بهتر مضامین عالی آن از اهمیّت زیادی برخوردار است. با توجّه به اهمیت این امر، پژوهش حاضر به دنبال ترسیم سِیری منطقی، جهت معرفی الگویی کاربردی و پیادهسازی آن بهمنظور معناشناسی واژگان قرآن کریم است که منجر به فهم معنای دقیق آیات و همچنین رفع شبهات پیرامون عدم فرازمانی بودن قرآن کریم شود. ...
بیشتر
بررسی معناشناختی واژگان قرآن کریم، برای درک بهتر مضامین عالی آن از اهمیّت زیادی برخوردار است. با توجّه به اهمیت این امر، پژوهش حاضر به دنبال ترسیم سِیری منطقی، جهت معرفی الگویی کاربردی و پیادهسازی آن بهمنظور معناشناسی واژگان قرآن کریم است که منجر به فهم معنای دقیق آیات و همچنین رفع شبهات پیرامون عدم فرازمانی بودن قرآن کریم شود. پژوهشِ پیشِرو، با روش تحلیلی - توصیفی، با استناد به کتابهای لغت، احادیث و روایات و همچنین دیدگاه مفسران، مترجمان و قرآنپژوهان، دادههای مورد نظر را استخراج و تحلیل و بررسی نموده است. بر این مبنا، تبیین شده است که معنای کانونی واژگان چه کارکردی در فهم مفردات قرآن کریم دارد و چه ابزار و عواملی میتوانند در این زمینه نقش مؤثر و محوری داشته باشند. نتایج پژوهش با این رویکرد که «هریک از مشتقات یک ماده به چه معنایی بهکار رفته و ارتباط آن با ماده اصلی، چگونه است؟» حاکی از آن است که بین معنا و مفهوم همه واژگان برگرفته از یک ماده، ارتباط مشترک و معناداری وجود دارد که این مفاهیم و عناصر در تمامی واژگان برگرفته از آن ماده وجود دارند؛ اما در طول زمان و به دلایل گوناگون از جمله کثرت استعمال، مفاهیم برآمده از یک ماده بر یک واژه خاص غلبه معنایی پیدا کرده و حتی به عنوان یک اسم برای آن تبدیل شده است
حدیث پژوهی
معصومه امامی؛ فاطمه دسترنج؛ ابراهیم ابراهیمی؛ کیوان احسانی
چکیده
بازخوانی مؤلفههای تمدنسازی، آنگاه به قید اسلامی محدود گردد، در بستر نگاه دینی امکانپذیر است. بخشی از این نگاه دینی را میتوان در ادعیه بهجای مانده از امام سجاد (علیهالسلام) جستوجو نمود. از آنجا که سخن از مؤلفههای تمدنسازی با مسائل اجتماعی و باز تولید مناسبات قدرت همراه است، تحلیل گفتمان انتقادی این متون میتواند به خوانش ...
بیشتر
بازخوانی مؤلفههای تمدنسازی، آنگاه به قید اسلامی محدود گردد، در بستر نگاه دینی امکانپذیر است. بخشی از این نگاه دینی را میتوان در ادعیه بهجای مانده از امام سجاد (علیهالسلام) جستوجو نمود. از آنجا که سخن از مؤلفههای تمدنسازی با مسائل اجتماعی و باز تولید مناسبات قدرت همراه است، تحلیل گفتمان انتقادی این متون میتواند به خوانش روشمند این مؤلفهها و تحلیل آنها کمک نماید. از این رو با روش توصیفی تحلیلی، به تحلیل گفتمان مؤلفههای تمدن اسلامی در ادعیه امام سجاد (علیه السلام) بر اساس الگوی فرکلاف پرداختیم. این امر را در سطوح سهگانۀ توصیف، تفسیر و تبیین، واکاوی کردهایم تا با ملاحظه ساختارهای سیاسی و اجتماعی موجود که متن در بستر آن به وجود آمده، به دریافت تازهای از گفتمان پیرامونی آن دست یابیم. نتایج به دست آمده در سطوح سه گانه نشان داد که دالّ مرکزی گفتمان تولید شده در ادعیه امام سجاد (علیهالسلام) در تعیین مؤلفههای تمدن اسلامی، توحیدگرایی است که دوقطبی کلان خدامحوری و انسانمحوری را صورت میدهد. گوینده گفتمان تلاش کرده در تقابل با بافت موقعیتی موجود به تبیین گفتمان مورد نظر خود اقدام کرده و با باز تعریف نظامهای ارزشی، اخلاقی و اعتقادی صورت جدیدی از مناسبات اجتماعی را رقم بزند. هرچند به صورت عینی تغییری در مناسبات قدرت ایجاد نشد، اما به واسطه بار نهفته ایدئولوژیکی گفتمان، حضرت تلاش دارد تا مشارکتکنندگان گفتمانی را بهسوی موقعیت تازهای از مناسبات قدرت رهنمون سازد.
قرآن پژوهی
علی خداشاهی؛ محمد جعفری؛ محمد شایگان مهر
چکیده
پیش روی ما، از ثروت عظیم علم و ادب، در بین تمامی ادیبان و شاعران و فقها، شاعرانی هستند که شعر آنان، آیینهی تمام نمای آیات و سیره و معارف معصومین (ع) میباشد و به وضوح، اثر آیات قرآن و سخنان اهل بیت (ع) را در شعرشان مشاهده مینماییم و میتوان گفت: شعرشان موسوعه عقیدتی و کلامی از آیات قرآن و اعتقادات شیعه می باشد. این دسته از شاعران موفق ...
بیشتر
پیش روی ما، از ثروت عظیم علم و ادب، در بین تمامی ادیبان و شاعران و فقها، شاعرانی هستند که شعر آنان، آیینهی تمام نمای آیات و سیره و معارف معصومین (ع) میباشد و به وضوح، اثر آیات قرآن و سخنان اهل بیت (ع) را در شعرشان مشاهده مینماییم و میتوان گفت: شعرشان موسوعه عقیدتی و کلامی از آیات قرآن و اعتقادات شیعه می باشد. این دسته از شاعران موفق شدهاند آیات قرآن، معارف و روایات اهلبیت (ع) را به زیبایی و تأثیرگذاری در قالب اشعار ارائه دهند. بررسی و تحلیل این آثار ادبی ارزشمند، میتواند نقش مهمی در شناخت و انتقال مفاهیم و آموزههای اسلامی داشته باشد. همچنین میتواند به عنوان یک منبع غنی برای درک بهتر افکار و عقاید شیعه مورد استفاده قرار گیرد.در این مقاله، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از نظریه بینامتنیت، به بررسی آیات قرآن، روایات و احادیث معصومین (ع) در شعر «شیخ حسین آل نجف»، پرداخته میشود. بررسیهای انجام شده، نشان میدهد که شیخ حسین آل نجف به عنوان یک فقیه شاعر، توانسته است با استفاده از ظرفیتهای زبان شعر، روایات و معارف اهلبیت (ع) را به شکل بسیار زیبا و تأثیرگذار بیان کند. ایشان با بهرهگیری از نکات ادبی و بلاغی در شعر خود، آیات، احادیث و سیره معصومین (ع) را به خوبی منعکس ساخته و به مخاطبان خود ارائه داده است. استفاده شاعر از آیات و احادیث، بر قدرت شاعری این شاعر افزوده و محتوای شعر ایشان را غنا بخشیده است.
قرآن پژوهی
محمدحسین نقی زاده؛ سجاد محمدفام؛ فرزاد دهقانی
چکیده
از جمله آیاتی که به توصیف تطوّرات آسمان در روز قیامت پرداخته است، آیة 37 از سورة مبارکة رحمن است. آیة یادشده، در توصیف تطوّرات آسمان، از یک استعارة مفهومی بهره برده است که در آن، آسمان به «دِهان» تشبیه شده است. در این استعاره، تطوّرات آسمان به مثابة حوزة مقصد استعارهای است که با «دِهان» به مثابة حوزة مبدأ استعاره توضیح داده ...
بیشتر
از جمله آیاتی که به توصیف تطوّرات آسمان در روز قیامت پرداخته است، آیة 37 از سورة مبارکة رحمن است. آیة یادشده، در توصیف تطوّرات آسمان، از یک استعارة مفهومی بهره برده است که در آن، آسمان به «دِهان» تشبیه شده است. در این استعاره، تطوّرات آسمان به مثابة حوزة مقصد استعارهای است که با «دِهان» به مثابة حوزة مبدأ استعاره توضیح داده شده است. امّا این که واژه «وَردَةً» در این استعاره چه نقشی بازی میکند، در میان مترجمان قرآن کریم، اختلافبرانگیز بوده است؛ به این معنا که عدّهای را به سمت برگردانی تکاستعارهای، و عدّهای را به سمت برگردانی با دواستعاره یا تشبیه مرکّب سوق داده است. نوشتار پیش رو کوشیده است تا با تجزیه و تحلیل اجزای استعارة مورد بحث به کمک نمونههای رایج استعاره در قرآن کریم، به ارزیابی عملکرد مترجمان بر پایة رویکردشان در رابطه با استعارة موجود در این آیه بپردازد. آنچه نتایج این نوشتار از آن حکایت میکند، چنین است که ترجمههای دواستعارهای به دلیل عدم مطابقت با اسالیب استعاره در ادبیات عرب بویژه قرآن کریم، مردود هستند و آنچه مترجمان را به سمت چنین رویکردی سوق داده است، تیرگی معنایی در برخی واژههای این آیه ازجمله «وَردَةً» و «اَلدِّهان» میباشد که سبب گشته مترجمان سوای در نظر گرفتن تطابق ساختار استعاری متن در زبان مبدأ با زبان مقصد، دست به برگردان آیه به زبان فارسی زده و بدین سبب گاه به خطا رفتهاند.
قرآن پژوهی
سید محمد صادق موسوی؛ علی عربی آیسک؛ مهدی عبادی
چکیده
فهم دقیق واژگان قرآنی نقش بنیادینی در دستیابی به مراد الهی دارد؛ زیرا برداشت نادرست از یک واژه میتواند به شکلگیری اصول تفسیری ناصواب منجر شود. در سالهای اخیر، روشی با عنوان «تدبر در قرآن» رواج یافته که بر پایهی فهم ارتباطات درونی آیات و سورهها بنا شده و نام خود را از واژهی «تدبر» برگرفته است. این پژوهش با رویکرد ...
بیشتر
فهم دقیق واژگان قرآنی نقش بنیادینی در دستیابی به مراد الهی دارد؛ زیرا برداشت نادرست از یک واژه میتواند به شکلگیری اصول تفسیری ناصواب منجر شود. در سالهای اخیر، روشی با عنوان «تدبر در قرآن» رواج یافته که بر پایهی فهم ارتباطات درونی آیات و سورهها بنا شده و نام خود را از واژهی «تدبر» برگرفته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع معناشناسی زبان عربی، به بررسی معنای اصلی واژهی «تدبر» پرداخته و نشان میدهد که استناد به معنای لغوی این واژه برای نامگذاری یک روش خاص تفسیری، فاقد پشتوانهی علمی کافی است. اگرچه این روش میتواند یکی از شاخههای تفسیر تلقی شود، اما اطلاق عنوان «تدبر» بر آن، از منظر زبانشناسی و معناشناسی، محل تأمل است. مقاله نتیجه میگیرد که این شیوهی خاص در فهم آیات قرآن، ارتباط مستقیمی با ماده و هیئت واژهی «تدبر» ندارد و نامگذاری آن به این عنوان، از منظر علمی قابل نقد است.
قرآن پژوهی
مریم علیزاده؛ زری پیشگر؛ فاطمه رفسنجانی
چکیده
استناد به قرائن کلام، برای فهم مقصود خداوند درتفسیر قرآن کریم، یکی از مبانی مهم تفسیری محسوب میشود. سیاق سخن به عنوان قرینه لفظی متصل در کشف معنای صحیح آیات، کاربرد وسیعی دارد که در صورت غفلت از آن، برداشت تفسیری با ادعاهای نادرست همراه خواهد بود. تفسیر علامه طباطبایی به دلیل روش قرآن به قرآن، از سیاق در کاربرد وسیع آن بهره برده ...
بیشتر
استناد به قرائن کلام، برای فهم مقصود خداوند درتفسیر قرآن کریم، یکی از مبانی مهم تفسیری محسوب میشود. سیاق سخن به عنوان قرینه لفظی متصل در کشف معنای صحیح آیات، کاربرد وسیعی دارد که در صورت غفلت از آن، برداشت تفسیری با ادعاهای نادرست همراه خواهد بود. تفسیر علامه طباطبایی به دلیل روش قرآن به قرآن، از سیاق در کاربرد وسیع آن بهره برده است. وی در تعیین وقوع نسخ در آیات نیز به قرائن کلام به خصوص سیاق توجه ویژه داشته و در این راستا به نقد دیدگاههای صاحبنظران در این باره پرداخته است. نوشتار پیشرو با روش توصیفی -تحلیلی به نقش سیاق در تعیین نسخ در محدوده سوره بقره پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که سیاق در برخی موارد در تعیین وقوع نسخ در این سوره به عنوان قرینه متصل به کار میرود. در برخی موارد نیز، سیاق نقش سلبی داشته و ادعای برخی از قرآنپژوهان برای اثبات نسخ در این آیات، از طریق سیاق قابل انکار است.
قرآن پژوهی
زهره کوچکیزدی؛ محمود کریمی بنادکوکی
چکیده
بسیاری از مفسران معتقد به غرضمندی، برای هر سوره غرض خاصی معرفی مینمایند. اما تفاوتها و اختلافات زیادی در غرض یک سوره از سوی ایشان وجود دارد. این بدان علت است که رویکرد هر مفسر در تعیین غرض سوره مؤثر واقع شده است. بهعلاوه ایشان از الگویی مشخص جهت کشف غرض سوره پیروی نکردهاند. در این مقاله نویسنده با روش تحلیل انتقادی چهار تفسیر ...
بیشتر
بسیاری از مفسران معتقد به غرضمندی، برای هر سوره غرض خاصی معرفی مینمایند. اما تفاوتها و اختلافات زیادی در غرض یک سوره از سوی ایشان وجود دارد. این بدان علت است که رویکرد هر مفسر در تعیین غرض سوره مؤثر واقع شده است. بهعلاوه ایشان از الگویی مشخص جهت کشف غرض سوره پیروی نکردهاند. در این مقاله نویسنده با روش تحلیل انتقادی چهار تفسیر از بومهای مختلف را در مورد سوره مبارکه اسراء، بررسی نموده و در نهایت به این نتیجه رسیده که موارد قابل توجهی در سیاق، جهت کشف غرض این سوره مورد غفلت قرار گرفته است. همچنین توجه به واژگان کلیدی و شبکه معنایی آنها میتواند مسیر را جهت کشف غرض سوره روشن نماید. بنابراین الگوی کشف غرض سوره اسراء با توجه به ۱-واژگان کلیدی در سوره اسراء و توجه به شبکه معنایی آنها ۲-سیاق و توجه به تمام قواعد عربی در جهت سیاق، روشن میگردد. در نهایت نویسنده با توجه به این الگو، غرض سوره اسراء را معرفی نموده، که همان «تحقق وعده الهی به دست آخرین آیه الهی» میباشد.
قرآن پژوهی
سید امیر جهادی حسینی
چکیده
از جملۀ تفاسیر مطرح عرفانی که به زبان عربی و توسط یکی از عرفای برجستۀ قرن ششم، تصنیف شده است باید از عرائسالبیانفیحقائقالقرآن نگاشتۀ روزبهان بقلی که در زمرۀ تفاسیر فیضی-اشاری است، یاد نمود. هر چند که روزبهان در این تفسیر تحت تأثیر بزرگانی چون قشیری است، اما گرایش خاص تفسیری وی -که متأثر از اندیشههای جمالپرستانۀ اوست- نیز ...
بیشتر
از جملۀ تفاسیر مطرح عرفانی که به زبان عربی و توسط یکی از عرفای برجستۀ قرن ششم، تصنیف شده است باید از عرائسالبیانفیحقائقالقرآن نگاشتۀ روزبهان بقلی که در زمرۀ تفاسیر فیضی-اشاری است، یاد نمود. هر چند که روزبهان در این تفسیر تحت تأثیر بزرگانی چون قشیری است، اما گرایش خاص تفسیری وی -که متأثر از اندیشههای جمالپرستانۀ اوست- نیز آشکار است. آیۀ نور، از رمزیترین و در عین حال پربحثترین آیات مبارکۀ قرآن در میان مفسّران و عرفاست؛ روزبهان در تفسیر آیۀ مبارکۀ نور ضمن بحثی دقیق و مبسوط و با بهرهگیری از شهود عارفانه و در یک طبقهبندی منحصر به فرد، به تأویل آیه پرداخته است. رویکرد روزبهان مبتنی بر دو نگرش حرفگرایی و تشبیهی است؛ در محور اخیر نیز شاهد رویکردهای فرعی روزبهان (صفات الهی، عالم اکبر و عالم اصغر) هستیم. در پایانِ تفسیرِ آیه، روزبهان مطابق شیوۀ تفسیر مأثور و روایی به نقل اقوال عرفای پیشین نیز مبادرت جسته است. نویسنده در پژوهش حاضر با تکیه بر روش تحلیل و توصیف محتوای کیفی و از منظر مبانی تفسیر عرفانی به بحث و تحلیل مسئلۀ پژوهش پرداخته است.
قرآن پژوهی
علی حسن بیگی
چکیده
یکی از قرائن مهم فهم مقصود اصلی گوینده،« قرینه سیاق» است. بر این اساس مفسران از گذشته تا کنون در تفسیر آیات قرآن و کشف مقصود اصلی خداوند، بر قرینه سیاق تکیه کرده اند.نویسنده تفسیر« المیزان» در موارد گوناگون از قرائن خصوصا قرینه سیاق بهره برده است. ، سیاق محور بودن تفسیر المیزان سبب شده که این قرینه جایگاه مهمی در تفسیر مذکور ...
بیشتر
یکی از قرائن مهم فهم مقصود اصلی گوینده،« قرینه سیاق» است. بر این اساس مفسران از گذشته تا کنون در تفسیر آیات قرآن و کشف مقصود اصلی خداوند، بر قرینه سیاق تکیه کرده اند.نویسنده تفسیر« المیزان» در موارد گوناگون از قرائن خصوصا قرینه سیاق بهره برده است. ، سیاق محور بودن تفسیر المیزان سبب شده که این قرینه جایگاه مهمی در تفسیر مذکور داشته باشد. در باره مقصود علامه از سیاق در تفسیر المیزان مقالاتی نگاشته شده است که به نظر می رسد نویسندگان آن مقالات فهم خویش از سیاق را بر تفسیر المیزان تحمیل کرده اند.نگارنده در این نوشتار در صدد است که با استفاده از متن تفسیر المیزان مقصود علامه از قرینه سیاق را واکاوی کند.با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی نگارنده به این نتیجه رسید که مقصود علامه طیاطبایی از سیاق در تفسیر المیزان مضمون و محتوای آیه است. لذا با دیدگاه علامه طباطبائی در باره ترتیب اجتهادی برخی آیات قرآن منافاتی ندارد.همچنین بر اساس مقصود علامه از قرینه سیاق، قرینه مذکور لبی است نه لفظی لذادر برابر سایر قرائن لفظی نمی تواند ایستادگی کند.به نظر می رسددیدگاه علامه طباطبائی درباره تقدم قرینه سیاق بر حدیث هنگام تعارض با حدیث ، قابل تأمل است ؛زیرا علامه طباطبائی خبر واحد تفسیری را حجت نمی داند لذا سیاق هیچ گاه با خبر واحد دچار تعارض نمی شود زیرا تعارض میان دو حجت است نه میان حجت و لا حجت.
قرآن پژوهی
حمید رضا مقامی؛ حجت اله خدامرادی؛ مهدی واحدی؛ محمدرضا نیلی احمدآبادی؛ نورعلی فرخی
چکیده
هدف پژوهش حاضر طراحی بسته آموزشی درس قرآن با تاکید بر داستان اجتماعی و اعتباریابی بود که با استفاده از پارادایم تفسیرگرایی، با رویکرد ساختگرایی اجتماعی با استدلال استقرایی و با طرح پژوهش کیفی برای دستیابی به اهداف خود تلاش کرد. برای شناسایی مولفههای بسته آموزشی از مصاحبه نیمهساختاریافته استفاده شد. جامعه پژوهش شامل معلمان متخصص ...
بیشتر
هدف پژوهش حاضر طراحی بسته آموزشی درس قرآن با تاکید بر داستان اجتماعی و اعتباریابی بود که با استفاده از پارادایم تفسیرگرایی، با رویکرد ساختگرایی اجتماعی با استدلال استقرایی و با طرح پژوهش کیفی برای دستیابی به اهداف خود تلاش کرد. برای شناسایی مولفههای بسته آموزشی از مصاحبه نیمهساختاریافته استفاده شد. جامعه پژوهش شامل معلمان متخصص قران، متخصصان تکنولوژی آموزشی، برنامهریزی درسی و روانشناسی بود که تعداد 17 نفر به عنوان نمونه از بین آنها انتخاب شد. روش نمونهگیری از نوع هدفمند بود. مصاحبهها با استفاده از روش استراوس و کوربین (1990) تحلیل شد. یافتههای پژوهش نشان داد که بسته آموزشی در دوازده جلسه شامل به چالش کشیدن دانشآموز جهت تقویت یادگیری قرآن، به چالش کشیدن دانشآموز جهت بهبود مهارتهای اجتماعی، برانگیختن کنجکاوی و پیوند داستان قرآنی با زندگی روزانه، برانگیختن کنجکاوی و ایجاد حس شایستگی یادگیری قران، درگیرکردن دانشآموزان در یادگیری قرآن از طریق رفع موانع، درگیرکردن دانشآموزان در یادگیری قرآن از طریق تقویت مهارت، انس با قرآن از طریق طنزآمیزکردن یادگیری، تطبیق مسائل روزانه با قصههای قرانی از طریق فانتزیسازی، لذت بردن از قرآن و مدیریت یادگیری قرآن توسط کودکان طراحی شد. برای اعتباریابی بسته آموزشی از روش لاوشه (1975) استفاده شد و یافتهها نشان داد که همه متخصصان در شاخص نسبت روایی محتوایی وجود همه جلسات بسته آموزشی «ضروری» دانستهاند و در مورد شاخص روایی محتوایی نیز محتوای همه جلسات را «کاملا مرتبط» یا «مرتبط اما نیاز به بازبینی» تشخیص دادهاند و بدین ترتیب روایی محتوایی بسته آموزشی با بالاترین درصد ممکن مورد تایید متخصصان قرار گرفت.
