1. بازخوانی روایات اسباب نزول آیات نخست سورۀ حجرات

داود اسماعیلی؛ محمدرضا حاجی اسماعیلی

دوره 10، شماره 36 ، مهر 1398، ، صفحه 7-35

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2021.51277.1598

چکیده
  روایات اسباب نزول از دیرباز کانون توجه مفسران و اندیشمندان قرآن‌پژوه و از ابزارهای فهم مراد الهی به شمار آمده است. با این‌حال آسیب‌هایی مانند وجود تعارض سندی روایات تفسیری با یکدیگر یا ناسازگاری محتوایی آن‌ها با سیاق و تاریخ و اندیشۀ سلیم نیز متوجه این بخش از روایات است که موجب سلب اعتماد از آن‌ها می‏گردد. در این پژوهش روایات ...  بیشتر

2. تحلیل نمونه‌هایی از بخش «کتاب التفسیر» از مسند امام رضا(ع)

اسماعیل تاج بخش؛ زهره اله دادی دستجردی

دوره 10، شماره 35 ، تیر 1398، ، صفحه 35-64

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2020.40904.1521

چکیده
  نکته‌‌های ارزشمندی در توضیح و تأویل بعضی از آیات قرآن کریم در منابع و تفاسیر روایی شیعه آمده که قسمتی از آن‌ها در بخش «کتاب التفسیر» کتاب «مسند الإمام الرّضا(ع)» گردآوری شده‌است. در این مقاله نخست چهارده نکتة تفسیری از آن‌ها انتخاب و سپس آرای مفسّران و قرآن پژوهندگان معروف دربارة هر یک از آن نکته‌ها آمده‌است؛ تا مجال ...  بیشتر

قرآن پژوهی
3. تأثیر اختلاف قرائات در تفسیر و فهم برخی از آیات سوره بقره

طاهره محسنی؛ خدیجه احمدی بیغش

دوره 9، شماره 31 ، تیر 1397، ، صفحه 101-122

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2019.18026.1237

چکیده
  یکى از علومی که در فهم، ترجمه و تفسیر کلام الهى تأثیر مستقیم دارد، «علم قرائات قرآن کریم» است. به همین سبب، این علم از دیرباز، موردتوجه مفسران قرآن بوده و تلاش جمعىِ ایشان بر این بوده که با توجه به قرائت‌های مختلف و تأثیر دادن آن‌ها در فهم قرآن، بتوان بهترین برداشت را مطابق قرائت مقبول عرضه نمود. همین اثرگذارى، در تفسیر نیز خود ...  بیشتر

قرآن پژوهی
4. رویکرد شناسی مفسرین در بهره گیری از عهدین در تفسیر قرآن

وحیده شهریاری؛ حسین خاکپور

دوره 8، شماره 28 ، مهر 1396، ، صفحه 7-33

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2019.13267.1162

چکیده
  هر یک از سه دین توحیدی (اسلام، یهودیت و مسیحیت) کتب مقدس خاص خود را دارند و کتاب‌های آسمانی از زمان آدم(ع) تا زمان پیامبر(ص) برنامة واحدی را ارائه داده‌اند که دعوت به توحید است. همچنین، این کتاب‌ها اصول و مشترکاتی دارند؛ به عنوان نمونه از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به ذکر داستان انبیاء اشاره کرد. بنابراین، مفسران قرآن کریم در تفسیرهایی ...  بیشتر

5. بررسی تطبیقی جایگاه «عقل» در تفسیر قرآن از منظر امام موسی صدر و شیخ محمد عبده

علی شریفی؛ زهرا بختیاری

دوره 8، شماره 27 ، تیر 1396، ، صفحه 67-90

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2017.9214

چکیده
  پژوهش حاضر با روش توصیفی و مطالعات کتابخانه‌ای به مقایسة تطبیقی آرای امام موسی صدر و شیخ محمد عبده به ‌عنوان نمونه‌هایی از عقل شیعی و نومعتزلی پرداخته، جایگاه «عقل» را نزد آنان روشن کرده‌است و از طریق استناد به نمونه‌هایی از آیات قرآن، سعی در نشان دادن استدلال عقلی آن‌ها در تفسیر قرآن با تأکید بر مسائل اجتماعی دارد. پرسش اصلی ...  بیشتر

6. بازپژوهی کارکردهای سیاق در تفسیر المیزان

رسول محمدجعفری؛ حسن اصغرپور؛ مرتضی اوحدی

دوره 7، شماره 24 ، مهر 1395، ، صفحه 7-46

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2016.8088

چکیده
  در روش تفسیر قرآن به قرآن، یکی از قراین مقالیّه برای فهم آیات، توجه به سیاق آن‌هاست. از این رو، علامه طباطبائی که در تفسیر المیزان به روش تفسیر قرآن به قرآن عنایت ویژه‌ای داشته، به سیاق آیات اهمیت فراوانی داده‌است، آن سان که بالغ بر 2111 بار قاعدة سیاق را در فهم و تبیین آیات و روایات به کار گرفته‌است. برخلاف پژوهش‌های پیشین که تنها ...  بیشتر

7. نقد پژوهش فاج درکتاب «هرمنوتیک قرآنی، طبرسی و مهارت تفسیر قرآن»

محمدعلی مهدوی راد؛ مهدی حبیب‌اللّهی؛ سعید آخوندی یزدی

دوره 7، شماره 23 ، تیر 1395، ، صفحه 105-128

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2017.7456

چکیده
  کتاب هرمنوتیک قرآنی، طبرسی و مهارت تفسیر قرآن1 اثر برویس فاج (Bruce fudge) از جملة مهم‌ترین آثار خاورشناسان دربارة تفسیر مجمع‌البیان به حساب می‌آید. بررسی کتاب نشان می‌دهد که با وجود ابتکار و تلاش نویسنده در خلق برخی مطالب، کاستی‌ها و اشکالات مهمی نیز به چشم می‌خورد. در این نوشتار، پس از معرفی اجمالی فاج و آثار وی، گزارشی از محتوای کتاب ...  بیشتر

8. ستایش و نکوهش انسان در قرآن کریم و تفاسیر

علی کربلایی پازوکی؛ سید صدر الدین طاهری

دوره 6، شماره 20 ، مهر 1394، ، صفحه 29-56

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2015.4543

چکیده
  از دیدگاه قرآن کریم، انسان برترین آفریدة الهی است و به همین دلیل، دربارة او فراوان در این کتاب سخن گفته شده است و قضاوت‌هایی دربارة او و کارهایش صورت گرفته است. با توجّه به اهمیّت انسان‌شناسی ارزشی و تأثیر آن در رفتار آدمی، در این مقاله قضاوت‌های قرآن دربارة انسان را در دو گروه، ویژگی‌های ستایش‌آمیز و ویژگی‌های نکوهش‌آمیز، جمع‌آوری ...  بیشتر

9. گونه‌شناسی و روش‌شناسی روایات تفسیری امام باقر(ع)

سید یوسف محفوظی؛ قاسم بستانی؛ نصره باجی

دوره 6، شماره 20 ، مهر 1394، ، صفحه 85-117

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2015.4545

چکیده
  چکیده ائمّة اطهار(ع) مفسّران راستین قرآن کریم هستند. آنچه امام معصوم دربارة قرآن تفسیر می‌نماید، همان سخن قرآن است؛ چراکه آنان قرآن ناطق‌اَند وعلم تفسیر آن را از رسول خدا(ص) اخذ کرده‌اند. از آنجا که آن بزرگواران داناترین این افراد به معارف قرآن بعد از آن حضرت(ص) می‌باشند، در این تحقیق بر آن شدیم تا به روایات امام باقر(ع) در باب این علوم ...  بیشتر

10. مفسّران قرآن و فهم روشمندانه از متن

داوود معماری؛ فاطمه خامدا

دوره 5، شماره 16 ، مهر 1393، ، صفحه 7-34

http://dx.doi.org/10.22054/ajsm.2014.1327

چکیده
  چکیده خداوند در زبان دینی، وجود برتر است و نه تنها ذات مقدّس، بلکه صفات و کلام او را در قیاس با سایر موجودات نمی‌توان شناخت. آیات وحیانی هرچند کلام خدا، امّا خطاب به آدمی و برای رساندن او به کمال و سعادت حقیقی محسوب می‌‌شوند و فقط با درک و فهمی دارای ضابطه‌ جذب فطرت الهی وی خواهند شد. لذا فهم متن وحیانی و درک مراد جدّی خداوند، انسان ...  بیشتر

11. روش‌شناسی تفسیری امام رضا (ع)

علیرضا فخاری

دوره 4، شماره 11 ، تیر 1392، ، صفحه 37-64

چکیده
  روش‌شناسی تفسیری یکی از مهم‌ترین علوم در حوزة قرآن‌پژوهی است که می‌تواند به شیوه‌های مختلف فهم و تفسیر قرآن را از آن استخراج نمود. میزان آشنایی مفسّر با متن و مؤلّف نیز ارتباط مستقیم با این فهم دارد. این ویژگی در حضرات معصومین (علیهم‌السّلام) به سبب قرابت‌ ایشان با متن قرآن و عالم وحی، مطالعة روایات تفسیری را از دو بُعد دارای اهمیّت ...  بیشتر

12. نمونه‌هایی از آرایة مشاکله در قرآن

اسماعیل تاجبش

دوره 4، شماره 11 ، تیر 1392، ، صفحه 43-58

چکیده
  «مشاکله» آرایه‌ای مشهور در علم بدیع است. در این مقاله ده مورد از آیات قرآن کریم که در آنها این آرایه مجال ظهور یافته، بررسی و تحلیل و نظر مفسّران و قرآن‌پژوهان دربارة آنها نقل و تبیین شده است. جان کلام این است که اسناد مقوله‌هایی از قبیل «ذهن» و «ضمیر» و «نَفْس» و «روح» و «استهـزاء» و «نسیان» و ...  بیشتر

13. عجایب و فضایل ذکرِ «لاَ إِلَهَ إِلاَّ الله» در آیات و روایات

علی سروری مجد؛ امیر حسن علم الهدی

دوره 4، شماره 11 ، تیر 1392، ، صفحه 79-94

چکیده
  پژوهش حاضر جستاری است در خصوص اسرار لفظی و معنوی ذکر شریف «لاَ إِلَهَ إِلاَّ الله» که به اعتقاد اکثریّت دانشمندان شیعه و اهل سنّت از بهترین و مفیدترین اذکار برای یک مسلمان می‌باشد. پژوهشگر با شناختی که در زمینة علوم قرآن و حدیث دارد، با بهره‌گیری از قرآن و عترت که دو یادگار گرانبهای به‌جا مانده از پیغمبر اکرم (ص) است، سعی در اثبات ...  بیشتر

14. بازپژوهی در معناشناسی «تفسیر»

منصور پهلون؛ قاسم درزی

دوره 4، شماره 10 ، فروردین 1392، ، صفحه 7-20

چکیده
  دانشمندان علوم قرآنی و مفسّران تعاریف گوناگونی از تفسیر ارائه کرده‌اند. برخی به تبیین و شرح الفاظ و ترکیبات تأکید کرده‌اند و برخی دیگر از کشف مراد الله سخن گفته‌اند. غیر از کاستی‌هایی که در این تعاریف هست، لازم است در موضوع ابزارهایی که ما را به این اهداف می‌رساند، بحث شود. در این تحقیق نشان داده شده است که دانستن ادبیّات عرب و شعر ...  بیشتر

15. اهل بیت در آیه تطهیر

اسماعیل تاجبخش

دوره 3، شماره 9 ، دی 1391، ، صفحه 80-94

چکیده
  آیه 33 سوره احزاب به آیه تطهیر معروف است. خداوند سبحان در این آیه، اهل بیت را از هر گونه پلیدی و پلشتی و ناپاکی مصون معرفی فرموده است. مصداق های دقیق اهل بیت کیانند؟ همه دانشمندان شیعه و گروهی از علمای اهل سنت این آیه را درباره اصحاب کساء می دانند و برخی دیگر از آنان، زنان پیامبر ص را نیز از مصادیق آن گمان می کنند. اما اینکه کدام گروه در ...  بیشتر

16. علوم قرآنی در نهج‌البلاغه

منصور پهلوان؛ ابراهیم اقبال

دوره 3، شماره 8 ، مهر 1391، ، صفحه 9-28

چکیده
  بدون تردید داناترین شخص به قرآن و علوم آن پس از رسول خدا (ص)، حضرت علی (ع) است. بخشی از این علوم در قالب نقل، روایت و خطبه به اصحاب و معاصران ایشان انتقال یافت که در آثار و مجموعه‌های روایی و تفسیری به دوره‌های بعد منتقل گردید. یکی از این آثار، کتاب نهج‌البلاغه است که هر چند مدوِّن آن، سیّد رضی، گلچینی از خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های ...  بیشتر

17. روش‌ تفسیری عارف نامدار، سیّدعلی قاضی

کریم علی محمدی

دوره 3، شماره 8 ، مهر 1391، ، صفحه 80-94

چکیده
  با توجّه به آثار علاّمه قاضی روشن می‌شود که ایشان تفسیر قرآن را با روش «تفسیر قرآن به قرآن» انجام می‌دادند و در این روش فهم جمعی آیات قرآن و تبیین برخی آیات فرعی توسّط آیات اصلی و محوری انجام می‌گیرد و این همان روشی است که رسول اکرم (ص) و امامان معصوم، علیهم‌السّلام، به عنوان مبیِّن قرآن اِعمال می‌کردند و فقها و اصولیین در مباحث ...  بیشتر

18. روش‌های درست و نادرست تفسیرِ قرآن کریم از نظر علامه طباطبایی

سید صدرالدین طاهری

دوره 2، شماره 3 ، تیر 1390، ، صفحه 95-108

چکیده
  در این مقاله پرسش اصلی این است که روش صحیح تفسییر قرآن کریم از دیدگاه علامه طباطبایی چیست؟ و پاسخ اصلی این است که روش صحیح تفسیر قرآن از دیدگاه ایشان، روشی است که متضمّن «خلوص» باشد و هرچه خلوص تفسیر بیشتر باشد، آن‌روش صحیح‌تر و مستحکم‌تر است. ذیل این پرسش و پاسخ و بعد از مستندسازی و توضیح پاسخ، پرسش‌های ذیل مطرح و پاسخ داده ...  بیشتر

19. رسالت جهانی پیامبر اسلام (ص) از منظر قرآن

صالح حسن زاده؛ حدیثه سلیمانی

دوره 2، شماره 3 ، تیر 1390، ، صفحه 109-126

چکیده
  آن روز که بار دیگر درِ رحمت الهی بر روی بندگان گشوده شد و کوه حرا میزبان اوّلین آیات حیات‌بخش الهی و خاتم‌النّبیین (ص) و جبرئیل امین (ع) بود، قلب محمد (ص) مدخل و منزل نزول وحی الهی شد و او به امر اله خواند: «إقرَأ باسمِ ربِّک الّذی خَلَق ...». او که تا دیروز چیزی از این آیات نمی‌دانست، حال آیات الهی را می‌خواند و مأمور است که اینها ...  بیشتر